تحلیلی بر مذاکره روز عاشورا توسط مهندس مهدی صنم پور

تحلیلی بر مذاکره امام حسین(ع)

امام حسین (ع) می‌گوید، قیام کردم تا برای شما اسوه و الگویی وجود داشته باشد و من قیام کردم تا بشریت قیام کند. یکی از پیام‌های عاشورا عشق و محبت به معبود است و سراسر زندگی امام حسین (ع) عشق به خدا بوده و هیچ دغدغه‌ای نمی‌تواند جای آن را بگیرد .این شعار که «مرگ با عزّت از زندگى ننگین بهتر است» از مهمترین پیام هاى عاشورا است، پیامى که مى تواند سراسر تاریخ بشر را روشن سازد.

معنا و قواعد کلی مذاکره

مذاکره یعنی این‌که طرفین بر سر منافعی اختلاف دارند و صحبت می‌کنند که هرکدام از منافعی دست بکشند تا به نتیجه برسند.  یکی از تعاریف اشتباهی که برای مذاکره وجود دارد آنست که برخی می گویند: مذاکره، یعنی بده بستان، یعنی برای کسب منفعتی از منافعی بگذریم ، اما در صحنه کربلا، چنین معامله ای صورت نگرفت در غیر اینصورت، فرزند خردسال امام، با لبان تشنه، به شهادت نمیرسید. مسئله دومی که در مذاکره بسیار اهمیت دارد؛ “ادبیات مذاکره” است، ادبیات مذاکره رویکردهای طرفین مذاکره را به روشنی نشان میدهد.

در ابتدا باید بگویم نگرش به نحوه گفتگوی امام حسین(ع) در روزهای پیش از شهادت ایشان بسیار کاری پیچیده و دارای ظرافت های خاصی می باشد، من بر اساس احساس دین شخصی و ارادت قلبی به آن حضرت تصمیم گرفتم بخشی از رویدادهای آن روزهای غم انگیز در کربلا را بر اساس قواعدی چند در مذاکرات بررسی کنم و البته مهمترین بخشی را که مورد ارزیابی قرار داده ام، اینست که چرا امام نه تنها بر منافع  بلکه بر مواضع خود نیز تا پای جان ایستادگی فرمودند.

در همین ابتدا باید بگویم  که امام حسین(ع) از همان ابتدا می دانستند این راه، راه شهادت است پس همینجا می گویم، هیچکدام از هدف های مذاکره ایشان حکومت، زنده ماندن و ….  نبوده است.

بِسْمِ اللَهِ وَبِاللَهِ وَعَلَی مِلَّه رَسُولِ اللَهِ. وَرَفَعَ رَأْسَهُ إلَی السَّمَآءِ وَقَالَ: إلَهِی! إنَّک تَعْلَمُ أَنَّهُمْ یقْتُلُونَ رَجُلًا لَیسَ عَلَی وَجْهِ الارْضِ ابْنُ نَبی غَیرُهُ!

»به نام خدا، و به خود خدا، و بر ملّت و آئین رسول خدا (این شهادت روزی من می گردد). و سرش را به طرف آسمان بلند نموده و گفت: خدای من! تو می دانی که این قوم  مردی را که در روی زمین پسر پیغمبری جز او نیست را می کشند!«

thumb_hm-20131158051291530901423143737-5005

بررسی چند تکنیک مذاکره اصولی

تکنیک اول؛ وقتی طرف مذاکره قدرتمندتر است :هر قدر طرف مقابل از نظر فیزیکی یا اقتصادی قـوی تـر باشـد، صـلاح شـما در ایـن اسـت کـه مذاکرات را روی منطق وشایستگی ها بکشانید. وقتی به این اصل در مذاکره نگاه می کنیم می بینیم امام (ع) در روز عاشورا به بهترین شکل ممکن از این روش استفاده فرمودند، چراکه به ظاهر سپاه دشمن از لحاظ تجهیزات و نفرات جنگی  قویتر می نمود؛ امام چندین بار با مواجه با سپاه دشمن به ایراد سخنانی در مورد شایستگی های خاندان مطهرشان فرمودند و همینطور با بازگو کردن دعوت آن افراد از امام حسین (ع) جهت مراجعت به کوفه، به طوری منطقی برای آنان که در مقابلشان صف بسته بودند سخن گفتند.

تکنیک دوم؛ هرگز تسلیم فشار نشوید: یکی از تکنیک های مهم در مذاکرات که آینده ما را رغم میزند اینست که در مقابل فشار هایی که از طرف مقابل به ما میرسد تسلیم نشویم، فشار انواع گوناگونی دارد: تهدید، تطمیع یا امتناع از هرگونه حرکت پیشبرنده. در مذاکرات باید دقت کرد که از هر تـوافقی، مگـر بـر مبنـای اصـول، خـودداری شـود . امتنـاع از پذیرش یک توافق نامعقول از طرف شـما، سـاده تـر از مقاومـت آنـان در برابـر ارائـه یـک استاندارد معقول است.  بر اساس این اصل مهم در میابیم که چرا امام حسین (ع) تن به شروط نامعقول دشمنان ندادند چرا که آنان مواضع امام را هدف قرار داده بودند و حتی بر سر منافع مذاکره نمی کردند. (یکی از مهمترین مواضع امام(ع) که برایشان مهم بود عدم بیعت با یزید بوده است).

تکنیک سوم؛ از خود محافظت کنید: نگرانی از نرسیدن به توافق در یک مذاکره می تواند موجب این شود که بـه بسـیاری از شـرایط طرف مقابل تن دهیم و توافقی را بپذیریم که می بایسـت آن را رد مـی کـردیم. هدف مذاکره رسیدن به منـافعی بهتـر از آن چیزی است که بدون مذاکره به دست میآید.

برای آنکه بتوانیم از خود(مواضع و منافع) خوب محافظت کنیم، نباید نگران نرسیدن به توافق در مذاکره باشیم. این یکی دیگر از کارهای درستی است که امام حسین(ع) در کربلا انجام دادند و برای رسیدن به یک توافق بی پایه و اساس، از مواضع و خطوط قرمز خود عقب نشینی نکردند.

تقسیم بندی مذاکرات در آن ایام :

مذاکره با خود:

به عقیده من بالاترین و مهمترین سطح مذاکره، مذاکره با خود می باشد. وقتی کسی در مذاکره با خود مسلط می گردد اولا به شناخت کافی از خواسته ها و توانمندی های خود می رسد و ثانیا میفهمیم که خود و دیگران چه انتظاراتی داریم. در این سطح فرد میتواند روی خود و احساساتش شناخت خوبی داشته باشد. امام حسین(ع) در این حوزه از تسلط بالایی برخوردار بودند و با شناخت مناسب از روحیات خود روشهای مناسبی را در آن روزها اتخاذ نمودند.

مذاکره با همراهان:

روایت شده است که در شب عاشورا امام(ع) با همراهانشان گفتگو می کنند: «هنگام شهادت فرا رسیده است و من بیعت خود را از شما برداشتم، از این تاریکى شب استفاده کنید و راه شهر و دیار خویش را پیش بگیرید، اینک شب در رسیده است و پوشش آن شما را در بر گرفته است؛ آن را چون شتر راهواری بگیرید و متفرّق شوید«.  در تکنیک های کاربردی مذاکره گفته می شود بجای قرار دادن طرف مقابل در تگنا بهتر است برای او پل (راه فراری) بسازیم. کاری که امام حسین(ع) به خوبی از آن برای همراهانی که به قصد بهشت و شاید نه با خلوص نیت ساختند.

مذاکره با دشمنان:

با استفاده از این روش امام(ع) از مذاکره برای اتمام حجت با دشمنان استفاده فرمودند. حضرت در صبح عاشورا برای اتمام حجّت بر کوفیان اقدام نمودند:

»ای مردم! گفتار مرا بشنوید! و شتاب نکنید تا آنچه حقّ شماست بر من از اندرز و موعظه، شما را بدان پند دهم؛ و عذر خود را در حرکت از مکه بسوی شما برای شما بیان کنم!

پس اگر از درِ انصاف در آئید و عذر مرا بپذیرید که البتّه نیکبخت باشید! و دیگر راه مقاتله و جنگ با من بر روی شما بسته می گردد! و اگر عذر مرا نپذیرید و حجّت مرا کافی ندانید، پس در آن هنگام رأی خود و شریکان خود را روی هم گرد آورده، تا اینکه کار شما و امر شما بر شما پوشیده نماند؛ و سپس بدون هیچ مهلتی به من بپردازید و کار خود را یکسره کنید!

مذاکره برای بازگشت به واقعیت:

این بخش را برای کسانی می نویسم که آن روز واقعه را عاری از مذاکره می پندارند ، اوج هنر امام حسین(ع) در مذاکره با حربن ریاحی بود. ایشان با دقت فراوان برای متقاعد کردن حر، با او گفتگو فرمودند و بدین سان بود که توانستند یکی از سرداران سپاه دشمن را به سوی خود دعوت کنند و با این روش آزاده مردی را به جهان معرفی نمودند که بجای روسیاهی، روسفید عالم گشت.

مطالعه رفتار و روش های امام حسین(ع) و خاندانشان درس های زیادی در بر دارد، من با نگاهی اجمالی به این سبک زندگی دریافتم که ایشان در تاثیرگذاری و متقاعد سازی افراد بسیار تبحر داشتند.

مهدی صنم پور

مدرس و مربی دوره های اصول مذاکره نوین

2 پاسخ
  1. رضوان ملکی
    رضوان ملکی says:

    سلام و عرض ادب
    از خواندن مقاله ی شما لذت بردم
    همیشه این سخن دکتر شریعتی در ذهن من بود که امام حسین بیشتر از آب تشنه لبیک است اما افسو س به جای افکارش ،زخمهای تنش را به ما نشان دادند و بزرگترین دردش را بی آبی معرفی کردند.این مقاله ای که اکنون من ازشما خواندم یک نگاه متفاوت از چهره ی امام حسین بود که من همیشه دوست داشتم ایگونه امام حسین را بشناسم .به شما تبریک میگم جناب مهندس من مشتاقانه علاقمند به خواندن و دانستن بااین دید متفاوت از امام حسین هستم .

    پاسخ دادن
  2. احمد معین
    احمد معین says:

    سلام
    وقت بخیر
    بسیار عالی و آموزنده بود و هست
    و یک کلاس درس بود و از شما ممنونم که بسیار عالی نوشتید و این مطالب عالی را در اختیار ما قرار دادید تا بادید باز تر و قدرتمند تر بتوانیم مذاکره کنیم
    سپاسگزارم

    پاسخ دادن

ارسال یک پاسخ

می خواهید در گفتگو ها شرکت کنید؟
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *